خروپف شبانه را جدی بگیرید؛ از نشانه‌های آپنه خواب تا درمان
خیلی از خانواده‌ها خروپف را بخشی عادی از شب می‌دانند؛ صدایی که همسر به آن عادت کرده و بقیه درباره‌اش شوخی می‌کنند. اما پشت بخشی از این خروپف‌ها اتفاقی جدی‌تر هست: راه هوایی که در خواب بارها بسته می‌شود و مغزی که هر بار برای نجات، فرد را نیمه‌بیدار می‌کند. به این وضعیت آپنه‌ی انسدادی خواب می‌گویند و برخلاف خروپف ساده، روی قلب، فشار خون، تمرکز و حتی رانندگی اثر می‌گذارد.
خروپف از کجا می‌آید؟
در خواب، عضلات گلو شل می‌شوند. اگر راه هوا تنگ باشد، هوای عبوری بافت‌های نرم مثل کام نرم و زبان کوچک را می‌لرزاند و صدای خروپف ساخته می‌شود. اضافه‌وزن، الکل و قرص‌های آرام‌بخش، گرفتگی بینی، خوابیدن به پشت و شکل فک همه این تنگی را بیشتر می‌کنند. تا این‌جا، خروپف بیشتر مزاحمت است تا بیماری.
مشکل وقتی شروع می‌شود که راه هوا فقط تنگ نشود و برای چند ثانیه کاملاً بسته شود. در این لحظه خروپف قطع می‌شود، سکوتی چندثانیه‌ای می‌آید و بعد با یک نفس عمیق یا صدای خرخر، تنفس برمی‌گردد. اگر همسرتان این مکث‌ها را دیده، احتمالاً شاهد آپنه بوده است.
کدام خروپف نشانه‌ی آپنه است؟
هیچ نشانه‌ای به‌تنهایی تشخیص نمی‌دهد، اما هرچه این‌ها بیشتر باشند، احتمال آپنه بالاتر است:
-
خروپف بلند و تقریباً هر شب
-
مکث تنفس، نفس‌نفس زدن یا بیدار شدن با حالت خفگی
-
خواب‌آلودگی روزانه با وجود ساعت خواب کافی، به‌خصوص پشت فرمان
-
سردرد صبحگاهی و دهان خشک هنگام بیدار شدن
-
بیدار شدن مکرر برای دستشویی در شب
-
فشار خون بالا که به‌سختی کنترل می‌شود
-
اضافه‌وزن یا دور گردن بزرگ
در زنان، آپنه اغلب بی‌سروصداتر است؛ خروپف ملایم‌تر و در عوض بی‌خوابی، خستگی، سردرد صبح و تغییر خلق بیشتر. برای همین آپنه در زنان دیرتر تشخیص داده می‌شود. در کودکان هم خروپف هر شبه همراه با تنفس دهانی، خواب ناآرام یا بیش‌فعالی روزانه ارزش بررسی دارد.
نشانه‌هایی که خروپف را به آپنه خواب نزدیک می‌کند
چرا آپنه‌ی درمان‌نشده اهمیت دارد؟
در هر قطع تنفس، اکسیژن خون پایین می‌آید و بدن با ترشح آدرنالین واکنش نشان می‌دهد. این چرخه ممکن است ده‌ها یا صدها بار در یک شب تکرار شود. نتیجه، خوابی است که با وجود هشت ساعت ماندن در تخت، تکه‌تکه و ناکافی است. مطالعه‌ها ارتباط آپنه‌ی درمان‌نشده را با فشار خون بالا، به‌ویژه فشاری که با دارو پایین نمی‌آید، فیبریلاسیون دهلیزی، سکته‌ی مغزی و تصادف‌های ناشی از خواب‌آلودگی نشان داده‌اند. خیلی از بیماران هم بعد از درمان می‌گویند تازه فهمیده‌اند سال‌ها خسته بوده‌اند.
تشخیص: تست خواب، نه حدس
آپنه را نمی‌شود با شنیدن خروپف یا با اپلیکیشن گوشی تشخیص داد. ابزار تشخیص، تست خواب است: یک شب خواب همراه با حسگرهایی که تنفس، اکسیژن خون، ضربان قلب و در تست کامل، امواج مغز را ثبت می‌کنند. برای بیشتر بزرگسالانی که علائم واضح دارند و بیماری مهم دیگری ندارند، تست در منزل کافی است. اما اگر بیماری قلبی یا ریوی، سابقه‌ی سکته یا شک به اختلال دیگری در کار باشد، تست کامل در کلینیک انجام می‌شود. اگر دنبال تست خواب در تهران هستید، بهتر است پیش از تست، پزشک خواب شما را ببیند تا نوع مناسب تست انتخاب شود.
مهم‌ترین عدد گزارش، شاخص آپنه-هیپوپنه یا AHI است؛ یعنی تعداد قطع یا کم شدن تنفس در هر ساعت خواب. کمتر از ۵ طبیعی، ۵ تا ۱۵ خفیف، ۱۵ تا ۳۰ متوسط و بیشتر از ۳۰ شدید حساب می‌شود. با این حال پزشک برای تصمیم درمان، علائم و بیماری‌های همراه را هم کنار این عدد می‌گذارد.
آپنه خواب چطور درمان می‌شود؟
درمان به شدت آپنه، شکل راه هوایی و ترجیح بیمار بستگی دارد. گزینه‌های اصلی این‌هاست:
-
دستگاه سی‌پپ: با فشار ملایم هوا از راه ماسک، راه تنفس را در خواب باز نگه می‌دارد. در آپنه‌ی متوسط و شدید مؤثرترین درمان است و خروپف معمولاً از شب اول قطع می‌شود.
-
دستگاه دهانی: قالبی که فک پایین را کمی جلو نگه می‌دارد؛ برای خروپف ساده و آپنه‌ی خفیف تا متوسط و کسانی که سی‌پپ را تحمل نمی‌کنند.
-
کاهش وزن: در افراد دارای اضافه‌وزن، شدت آپنه را به‌طور قابل‌توجهی کم می‌کند، هرچند معمولاً آن را کامل از بین نمی‌برد.
-
خواب به پهلو: برای کسانی که آپنه‌شان فقط در خواب به پشت است.
-
جراحی: برای گروه انتخاب‌شده‌ای از بیماران، مثلاً با لوزه‌های بزرگ یا مشکل مشخص در بینی و فک.
بیشتر مشکلاتی که باعث می‌شود بیماران سی‌پپ را کنار بگذارند، مثل نشت ماسک، خشکی دهان یا حس خفگی، با انتخاب ماسک درست و تنظیم دستگاه برطرف می‌شود. مقایسه‌ی کامل روش‌ها و اینکه آیا آپنه درمان قطعی دارد را در مقاله‌ی درمان آپنه خواب می‌توانید بخوانید.
چند کار ساده که از امشب کمک می‌کند
-
الکل و قرص‌های آرام‌بخش را شب کنار بگذارید.
-
به پهلو بخوابید.
-
اگر بینی‌تان گرفته است، علتش را درمان کنید.
-
اگر اضافه‌وزن دارید، کاهش وزن را جدی بگیرید.
-
اگر پشت فرمان خواب‌آلود می‌شوید، تا روشن شدن وضعیت، رانندگی طولانی نکنید.
این کارها خروپف ساده را کم می‌کنند، اما جای تشخیص را نمی‌گیرند. اگر مکث تنفس یا خواب‌آلودگی روزانه دارید، دنبال بی‌صدا کردن خروپف نباشید؛ ممکن است صدا کم شود ولی قطع تنفس ادامه پیدا کند.
خروپف در کودکان
خروپف گاه‌به‌گاه، مثلاً هنگام سرماخوردگی، در کودکان شایع و بی‌خطر است. اما کودکی که بیشتر شب‌ها خروپف می‌کند، با دهان باز می‌خوابد، خوابش خیلی ناآرام است یا مکث تنفس دارد، باید بررسی شود. شایع‌ترین علت در کودکان بزرگی لوزه و آدنوئید است و برخلاف بزرگسالان، آپنه‌ی کودکان بیشتر با بی‌قراری، بیش‌فعالی، افت درسی و شب‌ادراری خودش را نشان می‌دهد تا خواب‌آلودگی. تست خواب کودکان در کلینیک و با حضور یکی از والدین انجام می‌شود و نتیجه‌ی آن به تصمیم درباره‌ی جراحی لوزه کمک می‌کند.
پرسش‌هایی که زیاد شنیده می‌شود
آیا خروپف با لاغری از بین می‌رود؟ در بسیاری از افراد کمتر می‌شود، به‌خصوص اگر اضافه‌وزن زیاد باشد. اما اگر شکل فک، بینی یا لوزه‌ها هم نقش داشته باشند، ممکن است ادامه پیدا کند.
آیا وسایل ضد خروپف مثل چسب بینی و بالش طبی کافی‌اند؟ برای خروپف ساده گاهی کمک می‌کنند، اما آپنه را درمان نمی‌کنند. خطرشان این است که صدا را کم کنند و قطع تنفس بی‌صدا ادامه پیدا کند.
آیا آپنه درمان قطعی دارد؟ در بعضی بیماران، مثل کودکان با لوزه‌ی بزرگ یا بزرگسالانی که وزن زیادی کم می‌کنند، آپنه ممکن است برطرف شود. در بیشتر بزرگسالان، آپنه یک بیماری قابل کنترل است؛ یعنی با درمان منظم، علائم و خطرهایش از بین می‌روند.
اتاق تست خواب در کلینیک خواب آرامان تهران
کجا مراجعه کنیم؟
بهترین نقطه‌ی شروع، پزشک خواب است؛ پزشکی که دوره‌ی تخصصی پزشکی خواب را گذرانده و تست را خودش تفسیر می‌کند. در کلینیک خواب آرامان در خیابان میرداماد تهران، ویزیت پزشک خواب، تست خواب در کلینیک و در منزل و پیگیری درمان در یک مجموعه انجام می‌شود. هرجا که مراجعه می‌کنید، مهم این است که تشخیص با تست درست گذاشته شود و درمان بعد از شروع هم پیگیری شود؛ آپنه بیماری‌ای است که با درمان درست، کاملاً قابل کنترل است.
